ΝοΒ ΔιοικΠρΑθ 14648/2013, σελ. 757-764, Τόμος 62

Η διάκριση μεταξύ των διοικητικών^[1] και των ιδιωτικών συμ­βάσεων που συνάπτει το Δημόσιο αποτελεί ζήτημα μείζονος σημασίας ιδιαίτερα σήμερα όπου το δημόσιο συμφέρον έχει περάσει στην μνημονιακή εποχή. Η διάκριση αυτή βέβαια είναι ι­διαιτέρως σημαντική, διότι από αυτήν εξαρτάται η δικαιο­δοσία του Δικαστηρίου που θα επιληφθεί της διαφοράς που προκύπτει, αλλά και το δίκαιο που πρέπει να εφαρμοσθεϊ. Η διοικητική πράξη αποτελεί τον κανόνα που κυριαρχεί στο διοικητικό δίκαιο, εξαίρεση από τον κανόνα αυτόν αποτελεί η διοικητική σύμβαση^[2].

Το Δημόσιο και τα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου, ανέκαθεν συνήπταν συμ­βάσεις ιδιωτικού δικαίου για συνήθεις ανάγκες των υπηρε­σιών τους (π.χ. προμήθεια γραφικής ύλης, τροφίμων γιά τόν Στρατό, μίσθωση ακινήτων βλ. ΑΕΔ 3/1999). Τα τελευταία χρόνια η Διοίκηση καταφεύγει στη σύναψη διοικητικών συμβάσεων, προς επί­τευξη των σκοπών της. Τούτο κυρίως οφείλεται στην αυξανόμενη ανάμειξή της σε πεδία της σύγχρονης ζωής, όπου ή σύμβαση κυριαρχεί, και στην αδυναμία τού Δημοσίου να κατασκευάσει έργα ή να παρά­σχει υπηρεσίες δημοσίου συμφέροντος, λόγω ελλείψεως τεχνογνωσίας ή υλικοτεχνικών μέσων. Γι' αυτό, αξιοποιεί τις ειδικές γνώσεις και εμπειρία του ιδιωτικού τομέα και είτε αναθέτει σε Ιδιώτη, είτε συμπράττει με αυτόν (βλ. ν. 3389/ 2005) στην εκτέλεση ορισμένου έργου ή στην παροχή ορι­σμένης υπηρεσίας. Κατά μία άλλη γνώμη κοινωνιολογικού χαρακτήρα, οι λόγοι πού ευνόησαν τη συχνότερη προσφυ­γή στη διοικητική σύμβαση είναι η εξάπλωση του κρατικού παρεμβατισμού, ο εκδημοκρατισμός, η ανάγκη εξυπηρέτη­σης της αποτελεσματικότητος της κρατικής δραστηριότητας, αλλά και το άτομο έναντι της Διοικήσεως από διοικούμενος να καταστεί πολίτης^[3].

Στο άρθρο 94 §§ 1,2 και 3 του Συντάγματος, ό­πως αυτό αναθεωρήθηκε με το Ψήφισμα της 6ης Απριλίου 2001 της Ζ' Αναθεωρητικής Βουλής, ορίζεται ότι: «Στο Συμβούλιο της Επικράτειας και στα τακτικά διοικητικά δι­καστήρια υπάγονται οι διοικητικές διαφορές, όπως ο νόμος ορίζει, με την επιφύλαξη των αρμοδιοτήτων του Ελεγκτι­κού Συνεδρίου. Στα πολιτικά δικαστήρια υπάγονται οι ι­διωτικές διαφορές, καθώς και οι υποθέσεις εκούσιας δικαι­οδοσίας, όπως ο νόμος ορίζει. Σε ειδικές περιπτώσεις και προκειμένου να επιτυγχάνεται η ενιαία εφαρμογή της αυ­τής νομοθεσίας μπορεί να ανατεθεί με νόμο η εκδίκαση κα­τηγοριών ιδιωτικών διαφορών στα διοικητικά δικαστήρια ή κατηγοριών διοικητικών διαφορών ουσίας στα πολιτικά δι­καστήρια». Περαιτέρω, με το άρθρο 1 του ν. 1406/ 1983 υπήχθησαν στη δικαιοδοσία των τακτικών διοικητι­κών δικαστηρίων οι διοικητικές διαφορές ουσίας, μεταξύ δε των αναφερομένων περιπτώσεων περιλαμβάνονται στην §2 και όσες αναφύονται κατά την εφαρμογή της νομοθεσίας που αφορά την ευθύνη του Δημοσίου, των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των νομικών προσώπων δημο­σίου δικαίου προς αποζημίωση, σύμφωνα με τα άρθρα 105 και 106 του ΕισΝΑΚ (περ. η) και τις διοικητικές συμβάσεις (περ. ι).

Από το συνδυασμό των προαναφερόμενων διατάξεων του Συντάγματος συνάγονται τα ακόλουθα: Διοικητικές διαφορές ουσίας, που υπάγονται ευθέως, βάσει του άρ­θρου 94 § 1 του Συντάγματος, στη δικαιοδοσία των διοι­κητικών δικαστηρίων, είναι και οι διαφορές που πηγάζουν από διοικητικές συμβάσεις ή ,από ενέργειες διοικητικών ορ­γάνων, οι οποίες δεν συνιστούν εκτελεστές διοικητικές πράξεις και εφόσον στην δεύτερη αυτή περίπτωση ο νόμος : οργανώνει κατά τέτοιον τρόπο τη δικαστική προστασία του πολίτη, ώστε το αίτημά του ενώπιον του δικαστηρίου τού­του να είναι η καταψήφιση σε παροχή ή η αναγνώριση δι­καιώματος ή έννομης σχέσης που αναφέρεται στο δημόσιο δίκαιο.

Διοικητικές διαφορές ουσίας, που η εκδίκασή τους υπά­γεται στην δικαιοδοσία των διοικητικών δικαστηρίων, είναι, κατά κύριο λόγο, εκείνες που πηγάζουν από πράξεις των οργάνων του δημοσίου, οι οποίες ενέχουν άσκηση δημοσί­ας εξουσίας, με προέχον, δηλαδή, στοιχείο την επιβολή της υπέρτερης μονομερούς βουλήσεως του Δημοσίου, χωρίς να αποκλείονται και εκείνες που προκύπτουν από υλικές ενέρ­γειες των ίδιων οργάνων, όταν αυτές απορρέουν από την οργάνωση και λειτουργία των δημοσίων υπηρεσιών και δεν αφορούν την ιδιωτική διαχείριση του δημοσίου, ούτε οφεί­λονται σε προσωπικό πταίσμα του οργάνου που ενήργησε εκτός του κύκλου των υπηρεσιακών του καθηκόντων (βλ. ΑΕΔ 5/1995 ΕλλΔνη 36. 562, ΑΠ 429/2004 ΕλλΔνη 47. 96, ΑΠ 542/1996 ΕλλΔνη 39. 340, ΕφΑΘ 9674/1998 ΕλλΔνη 41. 478).

Διοικητικές συμβάσεις θεωρούνται εκείνες στις οποίες ένα τουλάχιστον από τα συμβαλλόμενα μέρη είναι το Δη­μόσιο ή ν.π.δ.δ. (ΣτΕ 898/1993, πρβλ. ΣτΕ 120/1987, 616/ 1987 επταμ., 2655/1987, 3707/1987 Ολομ., 4617/1988 ε- πταμ., 4741/1988, 1614/1992 επταμ.), όχι όμως ν.π.ι.δ., έστω και εάν ανήκουν στον ευρύτερο δημόσιο τομέα (ΑΕΔ 29/2011, 7/1992, 10/1987)^[4], έχουν αντικείμενο σχετικό με τη λειτουργία δημόσιας υπηρεσίας ή εξυπηρετούν δημόσιο σκοπό τον οποίο ο νόμος έχει αναγάγει σε δημόσιο σκοπό^[5], το δε Ελληνικό Δημόσιο ή το νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, είτε βάσει του κανονιστικού καθεστώτος που διέ- πει τη σύμβαση, είτε βάσει ρητρών, οι οποίες προβλέπο- νται κανονιστικώς και έχουν περιληφθεί στη σύμβαση, α­ποκλίνουν δε από το κοινό δίκαιο και από την ίδια τη σύμ­βαση (πρβλ. ΣτΕ 616/1987, επταμ., 3707/1987 Ολομ., 4741/ 1988), ευρίσκεται, προς ικανοποίηση του εν λόγω σκοπού (ΑΕΔ 10/1992 ΔΔίκη 1993. 982, ΣτΕ 2247/1999, ΣτΕ 898/ 1993, ΔΔίκη 1993. 1376, πρβλ. ΣτΕ 120/1987, 616/1987 επταμ., 4741/1988, 3195/1990 Ολομ., 1614/1992 επταμ.), σε υπερέχουσα θέση έναντι του αντισυμβαλλομένου μέ­ρους, δηλαδή σε θέση που δεν προσιδιάζει στον δυνάμει των διατάξεων του ιδιωτικού δικαίου συναπτόμενο συμβα­τικό δεσμό (βλ. ΑΕΔ 11-12/2013, 28/2011, 18/ 2009, 21/ 2009, 3/2012, 14/2007, 10/2003, 3/1999, 21/ 1997, 10/ 1992), και οι οποίες προκύπτουν είτε από το κανονιστικό καθεστώς που διέπει τη σύμβαση, είτε από τους όρους της οικείας διακήρυξης, είτε από το ίδιο το περιεχόμενο της σύμβασης (σχ. ΑΕΔ 6/2007, 10/2003, 3/1999, 21/1997 καιΣτΕ 3685/2008, 3774/2003, 3106/2002, 2247/1999, 1886/ 1996, 1031/1995 κ.ά).

Η κατάρτιση επομένως και η εκτέλεση των διοικητικών συμβάσεων διέπεται έστω εν μέρει από κανόνες διοικητι­κού δικαίου ή περιέχουν νομίμους όρους (ρήτρες) που εξα­σφαλίζουν υπέρ του συμβαλλόμενου Δημοσίου ή ν.π.δ.δ. δυνατότητες μονομερούς επεμβάσεως ή εξαιρετικό συμβα­τικό καθεστώς. Τέλος, για το χαρακτηρισμό μιας σύμβασης ως διοικητικής είναι απαραίτητη η σωρευτική συνδρομή των πιο πάνω κριτηρίων^[6] (ΑΕΔ 8, 10, 15/1992, ΣτΕ 2123/ 1994 κ.α.). Εκτιμάται ότι τα δύο πρώτα κριτήρια είναι εμ­φανή σε κάθε τρίτο και αποτελούν τα εξωτερικά στοιχεία της διοικητικής σύμβασης, το τρίτο, όμως, δηλ. η ύπαρξη εξουσιαστικών ρητρών συνιστά εσωτερικό στοιχείο που προκύπτει από π.χ. τους όρους της διακήρυξης, τα συμβα­τικά τεύχη και τα λοιπά πρόσθετα συνοδευτικά στοιχεία^[7].

Αντιθέτως, συμβάσεις που δεν συγκεντρώνουν τα προ- αναφερόμενα γνωρίσματα, είναι ιδιωτικές και οι διαφορές που γεννώνται απ' αυτές υπάγονται στα πολιτικά δικαστή­ρια [ΑΕΔ 3/1999, ΟλΑΠ 7/2001, 8/2000, ΑΠ 1225/2008 (ΑΕΔ 10 και 15/1992, ΑΕΔ 21/1997 και 10/2003)], η δε δι­καιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων υφίσταται και όταν η υποκείμενη σχέση είναι ιδιωτικού δικαίου (ΑΕΔ 10/1993), έστω και ως βάση αδικαιολόγητου πλουτισμού (ΑΕΔ 28/ 2011, 18/2009, 2/1993 , ΟλΑΠ 5/1995).

Όσον αφορά την διαπλασθείσα νομολογία περί των διοικητικών και των ιδιωτικών συμβάσεων που συνάπτει το Δημόσιο ως fiscus, έχει κριθεί ότι: ΑΕΔ. Συμβάσεις μίσθωσης ακινήτων για τη στέγαση των υπηρεσιών του Δημοσίου ή ν.π.δ.δ. Δικαιοδοσία των πολιτικών και όχι των διοικητικών δικαστηρίων να επιλύουν τις αναφυόμενες διαφορές [ΑΕΔ 3/1999 ΕλλΔνη 1999. (1692), ΔΔΐκη 2000. (69), Δ 2000. (378), ΔΦΝ 2000. (392), ΕΔΚΑ 1999. (761)]. ΑΕΔ και άρση αποφατικής σύγκρουσης δικαιοδοσίας. Διοικητικές συμβάσεις. Πότε οι διαφορές από αδικαιολόγη­το πλουτισμό του Δημοσίου ή ν.π.δ.δ. είναι διοικητικές διαφορές ουσίας και πότε ιδιωτικές. Προφορική σύμβαση μεταξύ ΟΤΑ και ιδιώτη. Η αναφυόμενη από αυτήν διαφορά είναι ιδιωτικού δικαίου, έστω και αν η εκτέλεση του έργου απέβλεψε στην εξυπηρέτηση δημοσίου σκοπού και υπάγε­ται στη δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων (ΑΕΔ 3/2012 ΝοΒ 2013. 213^δ, ΠειρΝ 2013/43, ελλά 2012/ 606).

6. Βλ. για τα κριτήρια Απ. Γέροντα, Σ. Λύτρα, Πρ. Παυλόπουλου, Γλ. Σιούτη, Σ. Φλογαΐτη, Διοικητικό Δίκαιο, εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα-Κομστηνή 2004, σ. 276-283.

7. Ν. Σοϊλεντάκη, Η δικαιοδοσία επί ακύρου και προφορι­κής διοικητικής συμβάσεως (με αφορμή τις αποφάσεις ΑΕΔ 28/2011 και 3/2012), ΘΠΔΔ 8-9/2013. 683.

- ΑΕΔ. Ο Οργανισμός Πληρωμών και Ελέγχου Κοινοτικών Ενισχύσεων Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε.) ασκεί αρμοδιότητες που αφορούν σκοπούς δημοσίου συμ­φέροντος, δηλαδή της ανάπτυξης της γεωργίας, της διατή­ρησης της ισορροπίας της αγοράς του βαμβακιού και της ε­νίσχυσης των παραγωγών του στα πλαίσια της κοινής γε­ωργικής πολιτικής. Η καταχθείσα με την αγωγή αξίωση της αιτούσας κατά του Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε. για την καταβολή κοινο­τικών ενισχύσεων βάμβακα εντάσσεται σε σύστημα κανό­νων δικαίου, που αποσκοπούν στην εξυπηρέτηση σκοπού δημοσίου συμφέροντος και, επομένως, εισάγει διοικητική διαφορά ουσίας, υπαγόμενη στη δικαιοδοσία των διοικητι­κών δικαστηρίων. Επί εκχωρήσεως δεν μεταβάλλεται η φύση της απαιτήσεως, αφού ο εκδοχέας ενασκεί την ίδια απαίτηση αντί του εκχωρητή, άρα η αγωγή της εκδοχέως Τράπεζας εισήγαγε διοικητική διαφορά ουσίας. Αίρει υπέρ της δικαιοδοσίας των διοικητικών δικαστηρίων την ανακύ- ιμασα αποφατική σύγκρουση (ΑΕΔ 21/2012 ΕΔΔΔ 2013/64).

- ΑΕΔ. Δημόσια έργα. Η επίμαχη σύμβαση δεν είναι διοικητική, εφ όσον αμφότερα τα συμβαλλόμενα μέρη είναι ν.π.ι.δ., έστω και αν το ένα μέρος είναι δημόσια ή δημοτική επιχείρηση ή ανήκει στο Δημόσιο ή σε νπδδ και ενεργεί ως κύριος του έργου (ΑΕΔ 4/2012 ΕΔΔΔ 2013/57^[8]).

- Οι συμβάσεις εκμισθώσεως ακινήτων του EOTαπο­σκοπούν σε δημόσιο σκοπό, δηλαδή στην ανάπτυξη του τουρισμού, αποτελούν δε διοικητικές συμβάσεις, ενόψει του εξαιρετικού νομοθετικού καθεστώτος που τις διέπει. Συνεπώς, οι πράξεις που σχετίζονται με την κατάρτιση των ως άνω συμβάσεων είναι εκτελεστές διοικητικές πράξεις και, ως εκ τούτου, αξίωση αποζημιώσεως λόγω ζημίας από τέτοιες πράξεις δημιουργεί διοικητική διαφορά, υπαγόμενη στη δικαιοδοσία των διοικητικών δικαστηρίων (ΣτΕ 2091/ 2007, 2953/2003,162/2004).

- Οι διαφορές που γεννώνται από τη διαδικασία της α­ναγκαστικής εκτέλεσης, υπάγονται στη δικαιοδοσία των διοικητικών δικαστηρίων εφόσον η υποκείμενη σχέση, στην οποία στηρίζεται ο αποτελών το θεμέλιο της εκτέλε­σης τίτλος, είναι δημοσίου δικαίου. Εάν, όμως, η εν λόγω υποκείμενη σχέση είναι ιδιωτικού δικαίου, ανεξαρτήτως αν πρόκειται περί διοικητικής εκτελέσεως (ν.δ. 356/1974) που επισπεύδεται από το Δημόσιο κ.λπ. ή περί αναγκαστικής ε­κτελέσεως κατά τις διατάξεις της Πολιτικής Δικονομίας που επισπεύδεται από ιδιώτη ή ν.π.ι.δ., οι διαφορές από την α­ναγκαστική αυτή εκτέλεση, υπάγονται στη δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων, ασχέτως της ειδικότερης φύσεως της απαιτήσεως που αναγγέλλεται στο πλαίσιο της ανωτέ­ρω αναγκαστικής εκτελέσεως, ανεξαρτήτως δηλαδή αν η εν λόγω απαπηση, καθεαυτή, προέρχεται από σχέση δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου (πρβλ. ΣΓΕ 451/2013 ΔΔίκη 2013/ 1073 και ΣτΕ 60, 61/1995, 3956/1996, 1037/ 2000).

- Η σύμβαση μίσθωσης προς το Δήμο μηχανολογικού ε­ξοπλισμού για τη συλλογή εγκαταλελειμμένων οχημάτων με απευθείας ανάθεση εκρίθη ότι ήταν διοικητική. Συγκε­κριμένα το Δικαστήριο έκρινε ότι η ανωτέρω σύμβαση, η οποία δεν αναφέρεται στη διαχείριση της ιδιωτικής περιου­σίας του Δήμου Πειραιώς, είχε σκοπό ικανοποιήσεως δημο­σίας ανάγκης (δημόσιο σκοπό), ήτοι τον καθαρισμό των κοινοχρήστων χώρων του Δήμου από τα «στερεά απόβλη­τα», που συνιστούν τα εγκαταλελειμμένα οχήματα, ότι η διαδικασία ικανοποιήσεως του δημοσίου σκοπού αυτού, με την απομάκρυνση των οχημάτων ως στερεών αποβλήτων και την παράδοση τους στον ΟΔΔΥ, συνιστά επιτέλεση δη­μοσίας υπηρεσίας, ότι χάριν της πλήρους επιτελέσεως της προαναφερθείσης δημοσίας υπηρεσίας, ήτοι της ορθής εκ- πληρώσεως του ως άνω δημοσίου σκοπού, ο Δήμος είχε υπερέχουσα θέση έναντι του ενάγοντος τόσον κατά τους ό­ρους της εν λόγω συμβάσεως, που του έδιναν δικαίωμα εποπτείας και δικαιώματα παρεμβάσεων καθ' όλα τα στάδια της διαδικασίας απομακρύνσεως των οχημάτων, όσον και κατά το νόημα των όρων αυτών, αφού η εποπτεία του Δή­μου και οι εν λόγω παρεμβάσεις, ασκούμενες κατά την ε­κτέλεση της συμβάσεως, παρά του αναδόχου και ήδη ενά­γοντος, ηδύναντο να λάβουν ανά πάσαν στιγμήν, την μορφή ρητών διοικητικών αποφάσεων ή εντολών. Κατά συνέήεια, η αχθείσα ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου α­γωγή αποζημιώσεως αφορά διαφορά από την ως άνω σύμ­βαση, η οποία είναι βάσει όλων των ανωτέρω διοικητική σύμβαση (ΔΠρΠειρ 2387/2005 ΔΔίκη 2008. 544).

- Οι συμβάσεις του ΟΓΑ με τους φαρμακοποιούς ή τους φαρμακευτικούς συλλόγους για την εκτέλεση των συντα­γών φαρμάκων των ασφαλισμένων του έχουν χαρακτήρα διοικητικών συμβάσεων και υπάγονται στη δικαιοδοσία του Διοικητικού Εφετείου (ΔΠρΑΘ 6629/2005 Α' ΔΗΜΟΣΙ­ΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ).

- Οι συμβάσεις που συνάπτει το Δημόσιο με τους εκάστοτε καθοριζόμενους ως δικαιούχους, στα πλαίσια της ε­φαρμογής και της εκτέλεσης του ελληνικού προγράμματος μακροχρόνιας παύσης καλλιέργειας γεωργικών γαιών, έ­χουν χαρακτήρα διοικητικών συμβάσεων και υπάγονται στη δικαιοδοσία του Διοικητικού Εφετείου σε πρώτο και τελευταίο βαθμό (ΔΠρΑΘ 7431/2005 Α' ΔΗΜΟΣΙΕΥ­ΣΗ ΝΟΜΟΣ).

- Αν η διαχείριση κοινοχρήστων πραγμάτων έχει περιέλθει σε ν.π.ι.δ., υπαγόμενο, στον έλεγχο του Δημοσίου, το νομικό αυτά πρόσωπο, κατά την παραχώρηση ιδιαιτέ­ρων δικαιωμάτων, ασκεί δημόσια εξουσία και οι σχετικές πράξεις είναι εκτελεστές διοικητικές πράξεις. Αίτηση ακύ­ρωσης της σύμβασης μακροχρόνιας εκμισθώσεως τμήμα­τος του Διεθνούς Κέντρου Ραδιοτηλεόρασης του ΟΑΚΑ από την εταιρεία «Ο.Α.** Α.Ε.», που είναι ν.π.ι.δ. Η ένδικη σύμβαση αφορά κτίριο, που έχει ανεγερθεί ως εγκατάστα­ση συμπληρωματική και υποστηρικτική των αθλητικών ε­γκαταστάσεων, με χρήσεις μη αθλητικές και δεν αφορά κοινόχρηστο πράγμα, ενώ έχει συναφθεί με βάση ιδιωτικο­οικονομικά κριτήρια, στα πλαίσια της επιχειρηματικής δρα­στηριότητας της εταιρείας «Ο.Α.** Α.Ε.». Η σύμβαση δεν είναι διοικητική και η διαφορά αποτελεί διαφορά ιδιωτικού δικαίου, υπαγομένη στην δικαιοδοσία των πολιτικών δικα­στηρίων (ΟλΣτΕ 414/2011 Α' ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟ­ΜΟΣ).

- Η σύναψη σύμβασης με τον ΟΤΑ για την οργάνωση υπαίθριων χώρων στάθμευσης, με την εγκατάσταση από την ενάγουσα συστήματος ελεγχόμενης στάθμευσης και τη διαχείριση των χώρων αυτών, είναι διοικητική, η εκδίκαση της οποίας ανήκει στα τακτικά διοικητικά δικαστήρια (ΠΠρΠειρ 4778/2006 ΑρχΝ 2009. 557).

- Προμήθειες ΟΤΑ. Η συναφθείσα (ύστερα από διενέρ­γεια πρόχειρου διαγωνισμού,, με σφραγισμένες προσφορές) μεταξύ δήμου και ορισμένης εμπορικής εταιρείας σύμβαση, για την προμήθεια, εκ μέρους του δήμου, μεταλλικών κά­δων απορριμμάτων, προς εξυπηρέτηση των αναγκών κα­θαριότητας, διέπεται από τις διατάξεις του άρθρου 266 § 1 του π.δ. 410/1995 (ΔΚΚ) και τον ε­νιαίο κανονισμό προμηθειών ΟΤΑ-ΕΚΠΟΤΑ, είναι διοικητική σύμβαση και οι διαφορές που γεννώνται από αυτήν υπάγο­νται στη δικαιοδοσία των τακτικών διοικητικών δικαστηρί­ων (ΕφΘ 2424/2004 Αρμ 2005. 1115).

- Σύμβαση εκπόνησης μελέτης κτιρίου του ΜΤΣ, αποβλέπουσα στην καλύτερη και αποδοτικότερη εκμετάλλευση της ιδιωτικής περιουσίας του Ταμείου δεν είναι διοικητική σύμβαση, αλλά σύμβαση ιδιωτικού δικαίου. Δικαιοδοσία πολιτικών δικαστηρίων για την εκδίκαση των από την εν λόγω σύμβαση διαφορών (ΔΕφΑΘ 2488/1990 ΔΔΐκη 1990).

περιορισμό φωτοτυπικής αναπαραγωγής έργων λόγου και επιστήμης, έχει ως υπόβαθρο σχέση ιδιωτικού δικαίου, τό­σο οι πράξεις του εναγομένου, όσο και οι πράξεις του ιδιώ­τη επιχειρηματία συνδέονται με την διαχείριση της ιδιωτι­κής περιουσίας του εναγομένου και αποσκοπούν στην επί­τευξη κέρδους. Το Δικαστήριο σύμφωνα με το άρθρο 12 ΚΔιοικΔικ εξέτασε αυτεπαγγέλτως την δικαιοδοσία και την αρμοδιότητά του και απέρριψε την υπό κρίση αγωγή, εφό­σον η αναφυόμενη διαφορά είναι ιδιωτικής φύσεως, υπα­γόμενη στα πολιτικά δικαστήρια.

8. Βλ. σχόλιο Αντ. Π. Αργυρού ΝοΒ 2013. 215.